Tìm hiểu văn hóa truyền thống Nhật Bản mà không phải ai cũng biết

Mỗi quốc gia đều có những nét văn hóa và truyền thống riêng, Nhật Bản cũng vậy. Nếu các bạn có ý định đi du lịch, xuất khẩu lao động hay du học tại Nhật Bản thì việc tìm hiểu về văn hóa truyền thống Nhật Bản là một điều bắt buộc. Khi hiểu rõ về các nét văn hóa truyền thống của đất nước này các bạn mới cư xử phải phép và tránh phạm vào các kiêng kỵ của đất nước họ.

1. Những nét văn hóa nổi bật của Nhật Bản

1.1 Văn hóa trà đạo

Trà đạo là một nét văn hóa nổi tiếng có từ lâu đời tại Nhật Bản. Vào cuối thế kỷ thứ VII, văn hóa trà đạo đã phát triển mạnh mẽ tại đất nước mặt trời mọc và trở thành một môn nghệ thuật tao nhã. Nếu đối với chúng ta, trà chỉ đơn thuần là một thức uống thì trong văn hóa người Nhật, việc thưởng thức trà lại có ý nghĩa rất lớn và đặc biệt. Thông qua cách pha trà, uống trà, trân trọng trà người Nhật có thể đánh giá được tính cách và tâm hồn của một con người. Bên cạnh đó, thông qua việc uống trà, thưởng thức trà đạo, người Nhật có thể tìm thấy được giá trị tinh thần của bản thân.

Trong văn hóa truyền thống Nhật Bản, tinh thần của trà đạo được thể hiện qua 4 chữ:

– “Hòa”: Nghĩa là hòa bình

– “Kính”: Nghĩa là tôn trọng, kính yêu người bên trên, bạn bè, người thân, con cháu

– “Thanh”: Nghĩa là thanh tịnh, thanh khiết

– “Tịch”: Nghĩa là an nhàn – đây cũng là giới hạn cao nhất trong thưởng thức trà đạo

1.2 Tinh thần võ sĩ đạo Nhật Bản

Ngoài văn hóa trà đạo thì Nhật Bản còn nổi tiếng về tinh thần võ sĩ đạo. Đối với người Nhật, tinh thần võ sĩ đạo được coi là một lý tưởng và lối sống mà họ hướng tới. Lối sống ấy đầy quyết tâm, nghị lực, thẳng thắn và mạnh mẽ.

Muốn có thể trở thành một võ sĩ đạo không phải việc dễ dàng bởi họ phải rèn luyện được các tính căn: Ngay thẳng, dũng cảm, nhân từ, lễ phép, biết cách kiểm soát được bản thân, lòng trung thành và danh dự.

Có lẽ cũng chính vì nhờ tinh thần võ sĩ đạo, nhờ những đức tính kiên cường, bất khuất đó mà người Nhật đã biến một đất nước nghèo đói, chịu nhiều đau thương của chiến tranh, thiên tai, động đất, núi lửa,… trở thành một quốc gia có nền công nghiệp và kinh tế lớn mạnh như hiện nay.

1.3 Văn hóa giao tiếp

Nhật Bản cũng là một trong các quốc gia đặc biệt chú trọng tới văn hóa giao tiếp. Có khá nhiều những quy tắc và lễ nghi được quy định rõ ràng trong văn hóa giao tiếp truyền thống của đất nước này. Nếu để ý các bạn sẽ thấy khi người Nhật chào hỏi, đi kèm với câu chào luôn là một cái cúi người lịch sự sau cùng.

Chào và cúi chào như thế nào còn tùy thuộc vào địa vị và mối quan hệ xã hội giữa người chào với người được được chào. Cụ thể, theo đặc trưng văn hóa Nhật Bản thì có 3 kiểu cúi chào sau:

– Kiểu cúi chào bình thường: Khi thực hiện kiểu cúi chào này, thân mình phải cúi xuống khoảng 20 – 30 độ và giữ nguyên tư thế từ 2 – 3 giây. Trong trường hợp thực hiện chào khi đang ngồi trên sàn nhà thì phải đặt 2 tay xuống sàn, lòng bàn tay úp sấp và cách nhau từ 10 – 20cm, cúi đầu thấp cách sàn nhà khoảng 10 – 15cm

– Kiểu Saikeirei: Đây không phải là kiểu chào phổ biến bởi chỉ trong những trường hợp nhất định, đặc biệt quan trọng người Nhật mới thực hiện, ví dụ như đứng trước bàn thờ trong các đền, chùa hoặc trước Quốc kỳ, trước Thiên Hoàng, người Nhật sẽ thực hiện kiểu chào Saikeirei. Khi thực hiện kiểu chào này phải cúi xuống từ từ và thật thấp để biểu thị sự tôn trọng, tôn kính sâu sắc, chân thành

– Kiểu khẽ cúi chào: Kiểu chào này là phổ biến mất. Thông thường, người Nhật chỉ chào thi lễ nhau lần đầu trong ngày, còn những lần sau chỉ cần khẽ cúi đầu, hai tay để xuôi bên hông và giữ trong khoảng 1 giây là được

1.4 Trang phục Kimono

Nếu Việt Nam có áo dài là trang phục truyền thống thì Nhật Bản có Kimono. Trong văn hóa Nhật Bản, Kimono có ý nghĩa vô cùng quan trọng. “Kimono” trong tiếng Nhật dịch ra có nghĩa là đồ để mặc, họa phục hay y phục Nhật. Trang phục truyền thống này đã được Nhật Bản sử dụng trong suốt vài trăm năm. Trước đây, trang phục này được sử dụng rất phổ biến. Tuy nhiên, vì khá rườm rà và không được thuận tiện lắm, thêm vào đó là sự hội nhập quốc tế, tính chất cuộc sống có nhiều thay đổi nên ngày thường người Nhật ít mặc Kimono. Thay vào đó, chỉ các dịp lễ tết, đám tiệc, lễ hội hay những dịp đặc biệt quan trọng người Nhật mới mặc Kimono.

Nam giới hay nữ giới đều có thể mặc Kimono nhưng nữ giới mặc vẫn phổ biến hơn. Trang phục Kimono cho nữ giới thường có hoa văn rất nổi bật còn của nam giới thì thường có màu tối và không có hoa văn.

Nếu áo dài truyền thống của Việt Nam thường phải được may đo riêng để vừa với mỗi người thì Kimono của Nhật Bản lại hoàn toàn khác. Trang phục truyền thống đất nước này chỉ có một cỡ duy nhất. Khi mặc chỉ cần bó trang phục lại vừa với dáng người mình là được.

Kimono Nhật Bản được chia làm 2 loại, một loại tay rộng và một loại tay ngắn. Loại tay rộng thường không được phụ nữ đã có gia đình ưa chuộng vì chúng khá vướng víu khi làm việc nhà. Trang phục Kimono khá khó mặc và nhiều lớp. Trước khi mặc Kimono các bạn sẽ phải mặc Juban – một loại áo Kimono lót trước để đảm bảo Kimono không bị bẩn. Sau đó sẽ mặc Kimono bên ngoài. Đầu tiên phải cuốn vào bên phải trước rồi cuốn bên trái sau. Cuối cùng là thắt chặt áo bằng thắt lưng Obi được may từ lụa, rất đắt tiền.

Trong văn hóa truyền thống Nhật Bản, nếu khi mặc Kimono mà cuốn bên trái trước thì có nghĩa là bạn sắp đi dự tang lễ. Nên hãy lưu ý điều này khi mặc. Nói chung, việc mặc kimono khá tốn thời gian và khá khó để có thể tự mặc được. Khi mặc Kimono sẽ phải mang tất Tabi màu trắng và guốc gỗ.

1.5 Rượu Sake

Nhật Bản có một món rượu truyền thống nổi tiếng, đó là rượu sake. Món rượu này đã có từ rất lâu đời, nổi tiếng với nhiều quốc gia. Rượu không quá nặng, độ cồn nhẹ. Nguyên liệu được dùng để nấu rượu sake là gạo, sau nhiều công đoạn lên men mới cho ra thành phẩm. Những thời điểm khác nhau người Nhật sẽ sử dụng loại rượu khác nhau.

Khi uống rượu, người trẻ phải rót rượu cho những người lớn tuổi hơn mình. Người già nhất sẽ được rót đầu tiên. Nếu có ai đó rót rượu sake cho bạn thì bạn phải dùng 1 tay để giữ cốc rượu, 1 tay còn lại đặt phía dưới cốc để thể hiện phép lịch sự. Đây là một nét văn hóa Nhật Bản quan trọng trên bàn tiệc.

2. Những phong tục đặc trưng của người Nhật

2.1 Quy tắc xếp hàng

Dù ở đâu đi chăng nữa thì người Nhật cũng vô cùng coi trọng kỷ luật. Khi làm việc, mua đồ ăn, sử dụng dịch vụ công cộng,… họ đều xếp hàng ngay ngắn theo thứ tự. Bạn sẽ không bao giờ bắt gặp cảnh người Nhật chen lấn, xô đẩy, phá hàng.

Khi đi thang máy hoặc tàu điện ngầm, xe bus hãy lưu ý nhường đường cho hành khách ra hết khi cửa mở sau đó mới bước vào theo thứ tự xếp hàng. Không chen lấn vượt hàng, không cố đi vào thang máy, tàu xe trước khi người cuối cùng ra ngoài. Đây là một nét văn hóa của người Nhật đồng thời cũng là nguyên tắc sống và làm việc của họ.

2.2 Không đi giày trong nhà

Khác với Việt Nam, theo như văn hóa Nhật Bản thì họ sẽ không bao giờ đi giày trong nhà. Dù khi bước về nhà mình hay đến chơi nhà người khác, người Nhật đều luôn để giày dép đúng nơi quy định. Đi giày dép ở ngoài đường cả ngày khiến giày dép bị dính bụi bẩn nên người Nhật cho rằng đó không phải là món đồ vệ sinh. Vì vậy, không thể mang chúng đi vào trong nhà. Đặc biệt, khi tới những nơi linh thiêng như đền chùa thì lại càng không thể mang giày dép vào. Cần phải bỏ giày dép ở trước cửa rồi mới được bước vào bên trong chùa.

Khu vực khác nhau sẽ sử dụng những loại giày dép khác nhau. Ví dụ, khi các bạn tới công ty của Nhật để làm việc thì sẽ có người hướng dẫn thay giày ở đâu, sử dụng dép đi riêng nào trong công ty. Khi đi vào nhà vệ sinh cũng sẽ có giày dép dùng riêng trong khu vực này và các bạn có thể thực hiện đổi giày dép ngay trước cửa phòng vệ sinh. Ngoài ra, sau khi ra khỏi phòng vệ sinh, nhà, công ty cũng đừng quên đổi lại dép. Dép sau khi đổi phải được để ngay ngắn, thẳng hàng.

2.3 Dùng đũa đúng cách

Người Nhật Bản cũng dùng đũa nhiều không kém so với người Việt Nam. Tuy nhiên, mỗi đất nước sẽ có những văn hóa ẩm thực và phong tục riêng. Vì vậy, các bạn nên tìm hiểu kỹ văn hóa Nhật Bản trước khi đến đất nước này để có cách hàng xử phù hợp.

Tại Nhật Bản, ngay cả cách dùng đũa trên bàn ăn như thế nào cũng phải học. Đối với quốc gia này, hành động gác đũa lên bát là một điều tuyệt đối cấm kỵ bởi nó ám chỉ có tang tóc, thể hiện điều không may mắn. Thay vào đó, các bạn có thể gác đầu đũa trên đồ kê được đặt sẵn trên bàn ăn bên cạnh mỗi người.

Ngoài ra, khi dùng bữa, nếu có ai đó gắp thức ăn cho bạn thì cũng không được đưa đũa của mình ra để nhận mà phải lấy bát của mình đưa lên đón. Sau khi đón xong mới dùng đũa của mình gắp thức ăn để ăn. Đây là một hành động lịch sự và thể hiện sự tôn trọng của bạn đối với họ cũng như văn hóa đất nước họ.

2.4 Không gây ồn ào nơi công cộng

Ở các không gian công cộng, ví dụ như trên xe bus, tàu điện ngầm,… người Nhật đều khá giữ im lặng, không lớn tiếng, ồn ào gây ảnh hưởng tới mọi người xung quanh. Hình ảnh người Nhật cầm những quyển sách chăm chú đọc rất thường bắt gặp tại các khu vực công cộng.

Trong văn hóa truyền thống Nhật Bản, việc giữ im lặng, không tám chuyện, gọi điện thoại ồn ào là một cách tôn trọng người xung quanh và cũng là tôn trọng chính bản thân mình. Họ không muốn để những việc cá nhân của mình ảnh hưởng tới mọi người. Trong trường hợp bắt buộc phải nghe hay gọi điện thoại khi đang ở nơi công cộng họ sẽ nói ngắn gọn với giọng nói vừa đủ nghe hoặc nếu có thể sẽ di chuyển tới những khu vực ít người nhất để tránh làm phiền tới người xung quanh.

2.5 Không tip tiền cho nhân viên bồi bàn

Ở nhiều quốc gia, việc tip tiền cho nhân viên bồi bàn khá phổ biến. Tuy nhiên, không phải quốc gia nào cũng đều giống nhau, ngành dịch vụ của mỗi nước lại có những điểm riêng. Nếu ở các nước phương Tây, văn hóa tip tiền nhân viên bồi bàn là chuyện bình thường theo văn hóa Nhật Bản đây lại là một điều tối kỵ. Khi sử dụng dịch vụ tại các nhà hàng các bạn tuyệt đối không nên tip tiền cho nhân viên vì ở Nhật người ta coi hành động này là hành vi coi thường nhân viên bồi bàn. Do đó, khi tới quốc gia này, sử dụng các dịch vụ, các bạn chỉ cần trả đầy đủ chi phí là được, không cần thêm bất kỳ khoản nào nữa, đặc biệt là tiền tip.

2.6 Luôn nhận và đưa bằng hai tay

Đưa và nhận đồ từ một người nào đó là một cách để đánh giá văn hóa, thái độ và tính cách của một người. Ở Nhật Bản, khi đưa hoặc nhận đồ với ai các bạn cũng phải dùng cả 2 tay, đặc biệt là khi trao nhận đồ với người lớn tuổi hay cấp trên của mình.

Không chỉ người lớn mà ngay cả trẻ em Nhật Bản khi còn rất nhỏ đã được gia đình và nhà trường hướng dẫn cách nhận và đưa đồ như thế nào cho đúng. Chính vì vậy, người dân tại quốc gia này có kỹ năng sống rất tốt.

2.7 Không xăm mình

Với các quốc gia phương Đông, việc xăm mình ít nhiều vẫn còn chưa được nhìn nhận một cách thoải mái lắm và Nhật Bản cũng vậy. Theo quan niệm về văn hóa truyền thống Nhật Bản, việc xăm mình thường được liên tưởng tới mối quan hệ với những băng đảng xã hội đen. Do đó, người Nhật thường có cái nhìn không tốt với những người xăm mình. Thế nên, nếu các bạn có ý định tới đất nước này du học, làm việc thì nên tránh xăm mình hoặc nếu có xăm thì nên che lại.

Rất nhiều công ty tuyển dụng tại Nhật Bản đều đưa ra quy định khắt khe về việc xăm mình. Họ thường không nhận những nhân viên có hình xăm trên người. Do đó, hãy lưu ý với vấn đề này khi có ý định qua Nhật Bản.

2.8 Hạn chế việc ăn uống khi đang đi đường

Ở nhiều quốc gia, việc vừa đi đường vừa ăn uống không phải chuyện lạ và Việt Nam là một ví dụ. Tuy nhiên, trong văn hóa Nhật Bản, việc này lại là điều nên kiêng kỵ. Theo quan niệm của người Nhật, ăn uống khi đang đi trên đường vừa mất vệ sinh lại không lịch sự. Đặc biệt, khi đi trên xe bus, tàu điện ngầm hay các phương tiện công cộng khác thì lại càng nên tránh sử dụng đồ ăn. Ngoài ra, tại các quầy ăn nhanh dọc đường thường có đặt thùng rác. Các bạn nên vứt rác đúng nơi quy định để tránh gây mất vệ sinh môi trường.

3. Những điều cấm kỵ ở Nhật Bản

3.1 Cắm đũa lên bát cơm và dùng đũa chuyền thức ăn

Trong văn hóa Nhật Bản có một số điều cấm kỵ mà các bạn nên nhớ khi tới đất nước này. Điều đầu tiên đó là tuyệt đối không cắm đũa lên bát cơm và dùng đũa để chuyền thức ăn.

Nhật Bản là quốc gia chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi những quan niệm của Phật giáo và Nho giáo. Bởi thế họ có rất nhiều điều kiêng kỵ trong cách sống và hành xử. Người Nhật cho rằng việc cắm đũa lên bát cơm sẽ mang đến những điều không may mắn. Việc làm này chỉ xuất hiện khi trong nhà có người đã mất.

Bên cạnh đó, trong phong tục bái tế người đã khuất họ còn sử dụng đũa để chuyển các loại xương còn sót lại của người mất sau khi hỏa táng. Thế nên, nếu trong bữa ăn các bạn sử dụng đũa để chuyền thức ăn sẽ được coi là hành động khiếm nhã, thiếu lịch sự. Thậm chí, bữa cơm có thể bị gián đoạn bởi hành động này.

3.2 Tặng hoa cho người bệnh

Ở nhiều quốc gia như Việt Nam hay Trung Quốc, khi tới thăm bệnh người ốm thường sẽ mang theo hoa. Tuy nhiên, ở Nhật Bản thì đây lại được coi là điều tối kỵ. Theo như văn hóa Nhật Bản, nếu khi đi chơi người bị ốm mà mang tặng hoa hoặc trà là hành động thiếu tế nhị bởi nó mang đến những điều không tốt cho người bị bệnh. Vì thế, các bạn nên chú ý vấn đề này. Nếu có ý định đi thăm ai đó bị bệnh các bạn nên xin gợi ý của người dân địa phương để lựa chọn quà cho phù hợp.

3.3 Hoảng sợ khi gặp người đeo khẩu trang

Có đôi khi các bạn sẽ cảm thấy hoảng sợ khi gặp ai đó đeo khẩu trang. Tuy nhiên, ở nước Nhật đây là một hành động khiếm nhã. Người Nhật có thể đeo khẩu trang cả ngày khi ở bên ngoài để bảo vệ bản thân tránh khỏi khói bụi, dị ứng, cảm lạnh. Đặc biệt, khi bị bệnh, người Nhật rất chú ý tới việc đeo khẩu trang để đảm bảo không lây bệnh sang cho người khác. Tuy nhiên, cũng có người coi việc sử dụng khẩu trang như một phụ kiện làm đẹp. Thế nên nếu các bạn sang Nhật Bản du lịch, du học hay làm việc thấy ai đó đeo khẩu trang cũng không cần hoảng sợ nhé!

3.4 Mang thức ăn về sau các bữa tiệc

Trong văn hóa Nhật Bản, việc mang thức ăn về sau bữa tiệc cũng là một điều tuyệt đối nên kiêng kỵ. Nếu có đi dự tiệc cưới, tiệc sinh nhật,… tại nhà bạn bè, người quen ở Nhật bản thì cũng không nên làm việc này bởi người dân xứ hoa anh đào cho rằng đây là hành động thiếu tôn trọng chủ nhà. Bên cạnh đó, khi ăn uống các bạn cũng không nên dùng thìa, đũa bới qua bới lại thức ăn vì như vậy sẽ khiến mọi người cảm thấy rất khó chịu.

3.5 Tặng khăn mùi xoa

Với nhiều quốc gia, có thể khăn mùi xoa chỉ là món quà tặng bình thường như bao nhiêu món quà khác. Thế nhưng, tại Nhật Bản, nếu các bạn tặng cho ai đó khăn mùi xoa có thể khiến cho mối quan hệ trở nên xấu đi. Theo quan niệm của người dân Nhật nếu là tặng khăn mùi xoa cho bạn bè, mối quan hệ của cả 2 sẽ trở nên dần xa cách, còn nếu tặng người yêu thì sẽ dẫn tới chia tay. Ngoài ra, khi tặng khăn mùi xoa cũng là một cách thể hiện bạn muốn chấm dứt mối quan hệ với người được tặng.

3.6 Chụp hình 3 người

Một điều tối kỵ nữa trong văn hóa Nhật Bản đó là chụp ảnh 3 người. Người dân đất nước này quan niệm rằng việc chụp ảnh chung 3 người trong một khung ảnh có thể khiến người ở giữa gặp điều không may, những việc rắc rối có thể xảy đến với người này. Do đó, các bạn sẽ không bao giờ thấy các bức ảnh chỉ có 3 người trong một khung hình tại Nhật Bản.

3.7 Xả rác trên đường phố

Đừng bao giờ xả rác trên đường phố tại Nhật Bản bởi đây là một điều cấm kỵ. Người Nhật có ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường, đặc biệt là vệ sinh công cộng rất cao. Nếu bạn bị bắt gặp đang xả rác bừa bãi trên đường phố ở đất nước này thì có thể gặp nhiều rắc rối đấy. Hiện nay, tại các tuyến đường, các khu vực công cộng ở Nhật đều đã được chính quyền lắp sẵn thùng rác với nhiều hình thù độc đáo, bắt mắt. Đi tới bất kỳ tuyến phố nào các bạn cũng đều có thể bắt gặp những chiếc thùng rác. Thế nên, hãy nhớ vứt rác đúng nơi quy định nếu không muốn gặp phải những chuyện rắc rối.

3.8 Ôm nhau khi gặp

Ôm nhau khi gặp là một hành động thường thấy ở các quốc gia phương Tây. Thậm chí, ở Việt Nam, hai người lâu ngày không gặp cũng có thể ôm nhau để thể hiện niềm vui và sự thân thiết. Thế nhưng, với văn hóa Nhật Bản thì hành động này lại là điều cấm kỵ vì họ cảm thấy không thoải mái khi ôm. Đặc biệt, đối với những người có quan hệ xa lạ, không mấy thân thiết mà ôm nhau khi gặp lại càng khiến họ cảm thấy khó chịu. Thế nên, tốt nhất các bạn không nên ôm nhau khi gặp với người Nhật. thay vào đó, chỉ cần bắt tay và cúi chào một cách lịch sự là đủ.

3.9 Các món quà không nên tặng

Nếu các bạn muốn mua quà để tặng cho người Nhật thì nên tránh chọn mua một số món như: giày dép, quần áo lót, bít tất,… Người dân Nhật cho rằng, các món đồ này khi sử dụng thường phải dẫm lên và là các món đồ riêng tư. Do đó, khi được tặng những món quà này không những không khiến họ cảm thấy vui vẻ mà ngược lại còn khá khó chịu. Thậm chí, một số người khó tính sẽ cảm thấy bạn đang không tôn trọng họ, thiếu lịch sự và tinh tế.

3.10 Đưa tiền tip

Như đã nói ở trên, việc đưa tiền tip cho người phục vụ khi sử dụng dịch vụ tại các nhà hàng, khách sạn ở Nhật Bản là một việc không nên làm. Người Nhật cho rằng khi bạn đưa tiền tip nghĩa là các bạn đang không hài lòng với sự phục vụ của họ. Do đó, khi thanh toán hóa đơn, dù còn thừa ít hay nhiều thì họ vẫn sẽ trả lại tiền dư đầy đủ. Bạn hãy cứ nhận lại và không cần đưa tiền tip làm gì.

Trên đây là một số nét văn hóa truyền thống Nhật Bản mà chúng tôi muốn chia sẻ với các bạn. Mỗi quốc gia đều có những nét văn hóa riêng và Nhật bản cũng vậy. Vì thế, khi đến quốc gia này dù với mục đích gì hoặc khi làm việc, giao tiếp với người Nhật các bạn cũng nên tìm hiểu về văn hóa của đất nước họ để có thể cư xử cho đúng và lịch sự.

Mặc dù các nét văn hóa truyền thống Nhật Bản có nhiều điểm khác biệt so với nước ta nhưng cũng vì vậy mà có nhiều điều đáng để chúng ta học hỏi. Cũng chính nhờ những nét văn hóa này mà Nhật Bản mới có thể đưa nền kinh tế đất nước vươn lên phát triển mạnh mẽ như ngày hôm nay. Giờ đây, Nhật Bản không chỉ là quốc gia có nền văn hóa đa dạng, văn minh mà còn là đất nước có nền kinh tế vững mạnh.